|
Być może przyglądając się kunsztownym napisom, wielu z nas zastanawiało się nieraz: Cóż to takiego ta kaligrafia? Czy to sztuka bardziej pięknego – czy bardziej pisania? Takie pytanie nie jest bezzasadne, kaligrafia bowiem jak żadna chyba inna sztuka łączy estetykę z użytkowością.
Czasy, kiedy pismo służyło wyłącznie do utrwalenia myśli, dawno minęły. Pierwsze litery alfabetu łacińskiego (ich wzorem może być np. napis na kolumnie Trajana w Rzymie) były proste i niezbyt ozdobne, co zapewniało wyrazistość i przejrzystość pisma. Szybko ono jednak ewoluowało. Zmiany te miały dwie przyczyny – rozwój techniczny (pojawiały się nowe narzędzia piśmiennicze) i… rozwój filozofii. Z jednej strony – litery przybierały taki kształt, na jaki pozwalały dłuta, pióra, papier, drewniane i miedziane tablice; z drugiej strony – kształt liter oddawał sposób myślenia o świecie ludzi różnych epok.
Średniowieczna kaligrafia – niezwykle ozdobna, połączona z bogatą ornamentyką (upodobano sobie zwłaszcza motywy roślinne) – dawała wyraz przekonaniu, że skoro pismo ma utrwalać świat stworzony przez Boga (a więc doskonały, piękny, harmonijny), samo musi być takie. Uważano, że kształt liter, estetyka, obrazy wplecione w tekst – wzbogacają duchowo tych, którzy piękne pismo mogą oglądać.
W konstrukcji liter przejawiała się także filozofia renesansu: umiłowanie harmonii, geometrii, doskonałych proporcji; fascynacja człowiekiem i możliwościami jego umysłu. XVI-wieczne wzory pisma są więc przejrzystsze i prostsze niż średniowieczne – m.in. dlatego, że w służbie druku była sztuka drzeworytnicza (trudno rzeźbić w drewnie bardzo skomplikowane kształty).
Rozwój miedziorytu usunął przeszkody techniczne – bez ograniczeń można było łączyć plastykę ze sztuką pisania. Jeśli dodać, że zmianom tym towarzyszyła fascynacja bogatą, barokową formą, obfitą ornamentyką – stanie się zrozumiałe, dlaczego niektóre wykaligrafowane napisy przyjemniej się ogląda niż czyta: piękne kształty zdominowały troskę o jasność przekazu; litery mają więcej wspólnego z obrazami niż ze znakami alfabetu.
Rozkwit kaligrafii (rozumianej jako staranne i piękne pismo odręczne, a nie – jak początkowo – umiejętność pisania) przypada na okres od XVII do XIX stulecia. Wtedy ukształtowały się wzory odręcznego liternictwa, które do dziś powszechnie są kojarzone z tą sztuką.
Po regresie – kaligrafia odrodziła się na początku XX w. w krajach anglosaskich. Od tego czasu przeżywa prawdziwy renesans i rozwija się bodaj czy nie bujniej niż kiedykolwiek wcześniej. Życzmy sobie, by ten rozwój trwał jak najdłużej.
Agata Hącia
|
Przykładowe prace:
Calligraphie, Paris: L'Aventurine, cop. 1997
Calligraphie, Paris: L'Aventurine, cop. 1997
Albert Kapr, The art of lettering. The history, anatomy,
and aesthetics of the roman letter forms, München, New York, London, Paris 1983
Albert Kapr, The art of lettering. The history, anatomy,
and aesthetics of the roman letter forms, München, New York, London, Paris 1983
|
